BUSCADOR






21º Ano - 5ª Época - 23/11/2017
MARIA BAÑA

Nome propio

O nome de María Baña en Cesullas é sinónimo de xuventude de espírito e de poesía. Esta cabanesa de 85 anos que non sabe ler nin escribir porque nunca puido ir á escola, conta con un vasto repertorio de coplas que constitúen todo un canto á súa nenez, ás súas vivencias e ós seus veciños, a quen están dedicadas a maioría dos seus versos.

Este gusto por expresar os seus sentimentos a través da poesía oral, di María Baña, que o herda de seu pai natural, é xa desde nena se empezaría a manifestar nela, aínda que non sería ata fai uns sete anos cando, a raíz de estar postrada na cama a causa dunha enfermidade, se desataría nela ese don cunha estraña e asombrosa facilidade.

Desde entón, e gracias ás hábiles maniobras de agarimoso soborno, un dos seus netos mozos comenzou a plasmar en letra ese torrente de sentimentos, asegurando con iso a conservación de ese inestable legado para que algún día poida ser admirado polas novas xeracións de Neaño.

Poesía galega

O poema do que María se sinte máis orgullosa é un que dedicou a Galicia. Consta dunha parte en castelán, aínda que María ten moitas dificultades para expresarse nese idioma, e en galego. Un galego moi mal falado, porque nin falamos o galego, nin falamos o castelán. Temos un entreverado que non ten moito reglamento.

Neste poema, María canta as excelencias da súa terra e fai un reconto da súa vida. Teño os oitenta cumplidos / e non poiden ser poeta, / érao de pura cepa, / anque non sei ler nin letra / porque fun filla de pobre / que non tiña unha peseta.

Galicia, verde Galicia / estás rodeada de mar. Este verso foi pensado por María Baña Varela, labradora, analfabeta e poetisa, cuia maior ilusión consiste en que Felipe González lle mande unha pasaxe para ir a Bos Aires a coñecer a seus netos.

Por: Cristina Viu (xornalista de La Voz de Galicia)

Ós seus oitenta e dous anos, María Baña Varela demostra que a sensibilidade non está reñida nin coa idade, nin coa educación. María é analfabeta: isto non tería nada de extraordinario se non fose porque, ademais, é poetisa. O ánimo poético é connatural a esta muller aldeana porque, como ela mesma di, eu penso en copla.

O analfabetismo non puxo trabas á creación poética xa que, ademáis de sensibilidade e imaxinación, María posúe unha envexable memoria. A súa incapacidade para escribir o que pensa obligouna a aprender as súas propias poesías. Deste modo, á súa idade é capaz de recitar infinidade de versos sen a máis mínima vacilación.

Do mesmo modo, María reescribe na súa memoria distintas versións para chegar ata a que ela considera máis perfeccionada. Provén dunha familia de labradores e nunca puido acudir á escola, aínda que a poesía xa lle interesaba de pequena, porque a min xa me tiña idea deso.

María empezou a pensar poesías desde moi nova, cando eu tiña os meus rapaces por alí coma tódalas rapazas, e escribía cartas. Eu non sabía escribir pero tiña unha amiga que escribía ben e xuntabámonos as dúas e eu faláballe das miñas cousas, todas en copla, e ela escribía.

¡Se eu soubera escribir!

A María gustaríalle saber escribir porque perdo de facer moito por non ter quen escríbame, porque a min venme unha cousa ó sentido a correr e naquel momento, se eu soubera escribir, non sei ou que faría. De todos os xeitos, algúns dos seus netos no tempo libre que lle deixan os seus estudos dedícase a transcribir as poesías da avoa.

María posúe a intelixencia e a sabedoría do campesiño galego e, ademais, herdou a sensibilidade do seu pai, que era de raza poeta. Aínda que non chegou a coñecelo, xa que marchou a América e ela naceu filla de solteira, asegura que os que o coñeceron dicían del que era poeta como era de Vigo.

Os seus versos refírense á súa contorna, á súa familia, a súa nenez, a súa Galicia, da que nunca saíu, non troco a nosa Galicia por un mundo que non vin..., e como non!, sobre o río Anllóns, que corre preto da súa aldea de Neaño. Neaño ten unha praia, / pasa polo Monte Branco, / hai que vela que bonita, / alí báñanse vos pobres / no medio de xente rica. /Todo ou verán ten berberechos / todo ou ano mexillóns, / son bañados polas augas / que baixan do río Anllóns...

María presume de ser filla de poeta, aínda que nacese de nai solteira, dese pai descoñecido vénlle a esta campesiña o ánimo poético.

Hemeroteca